Kondrüller: Uzayın İlk Damlacıkları
Kondrül, sıklıkla küreye yakın, milimetre boyutunda silikat nesneleri ya da parçacıklar, ya da ferromagnezyen mineralle olivin ve piroksen (+ feldspatik) mesostasislerdir.
Oluşum ve Yapı
Ana gövde kondrüllerinin bir kısmı meydana gelmeden önce termal işlemlere maruz kalarak büyüme periyoduna girerler. Bu süre boyunca veya önce tamamen ya da kısmen erimiş nesnelerdir. Bilinen boyutları < 1mm ile 5cm arasında değişir, küreye yakın olabilirler ya da düzensiz şekillerdedirler.
Ek olarak yaygın ferromagnesian tipleri, onların bileşimsel oranı alüminyum, cam, silikatça zengin kromatik ve metalik çeşitlilik içerir. Çoğu silikat kondrülleri 0.1-3.8 mm boyutlarında olup makrokondrüller olarak farkına varılırlar.
Hızlı Kristalizasyon
Kondrüller camsı ve yarıküre şekilleri ile ayrıca mikro kristal yapıları ile hızlı kristalize olmaları ve söndürülmüş silikat damlaları ile onları net bir şekilde tespit etmemize olanak sağlarlar. Metal ve sülfidin çeşitli miktarlarına sahiptirler.
Kondrül Çeşitleri
Kondrüller yapılarına ve oluşum şekillerine göre 5 ana sınıfa ayrılırlar:
- 1. Droplet (Damla) Kondrül Söndürülmüş silikat bakımından zengindir. Metal ya da Sülfidin küçük damlacıklarını içerebilir.
- 2. Metallik ve Metal-Sülfid Kondrülü Silikat ile metal ya da sülfid ile silikat damla kondrüllerinin bir türevinin son üyesidir.
- 3. Klast Kondrül Büyük nesnelerin aşınmış kalıntılarıdır. Daha önceden varolmuş büyük nesnelerin yıpranmış parçaları olarak tanınırlar.
- 4. Agglomeratik (Dark-Zone) Kondrül Söndürülmüş sıvının en az içeriği ile bulgurumsu (granür yapılı) bir nesnedir.
- 5. Bileşik Kondrül İki ya da daha fazla kondrül tarafından oluşturulan bir nesnedir.
Mineralojik Bileşim
Göktaşları içerisinde hemen hemen 280 mineralin mevcut olduğu bilinmektedir. Bu mineraller sadece 8 önemli kimyasal elementin çeşitli bileşimleridir. Bunlar bolluk sırasına göre şöyledir: Oksijen (O), Silikon (Si), Sodyum (Na), Kalsiyum (Ca), Potasyum (K), Alüminyum (Al), Magnezyum (Mg) ve Demir (Fe).
Olivin
Olivin, bazalt gibi yersel mafik kayaların içinde bolca bulunan sarımtırak zeytin yeşili bir silikat mineralidir. Silikon oksijen tetrahedronlarla kombinasyon halinde değişen miktarlarda demir ve magnezyumdan oluşur. Kimyasal formülü (Fe, Mg)₂SiO₄ şeklindedir. Olivin, benzer yapı ve kompozisyona sahip bir grup mineraldir.
Piroksen
Bu silikat mineralleri, katı çözeltiler içerisinde olivine benzer. Ancak Piroksen, magnezyum ve demire ek olarak kalsiyumun değişik miktarlarını içerir. Sıradan (Ordinary) kondritler öncelikle düşük kalsiyum ortopiroksen, enstatit (MgSiO₃) içerir. Olivin ve piroksen arasındaki en büyük fark, olivinlerin piroksenden daha fazla metal oranına sahip olmalarıdır.
Yardımcı Mineraller
Çoğu taş meteoritler demir ya da sülfitin küçük miktarlarını içerir. Troilit, gümüş renkli demir-nikel alaşımı ile karşılaştırıldığında genelde bronz benzeri renge sahiptir ve gözle kolayca ayırt edilir. Yersel Pirrotin (Pyrrhotite) mineraline benzer ancak manyetik değildir.
Meteoritler içindeki demir oksit çoğu zaman Magnetittir. Dünya atmosferine girip yanan taş meteoritlerin çevresindeki füzyon kabuğunun ana bileşenidir. Karbonlu Kondritlerin matrisleri içerisinde de bulunur ve kuvvetli mıknatıslık özelliği gösterir.
Yer kabuğunda yaygın bulunan minerallerdir. Mezosideritler ve çoğu taş meteoritler içerisinde bulunurlar ama en büyük miktarlarda bazaltik akondritler (Eucrite gibi) içerisindedirler.
"Kondritler bütün meteoritlerin en ilkeli kabul edilmiştir. Elementel bileşimleri Güneş’inkine çok yakındır. Güneş'ten gazları (H, He) çıkarırsak geriye kalan %1.5'lik katı madde kondritlerle aynıdır."